ÖÖB-KG Bataryası (Özgül Öğrenme Bozukluğu Klinik Gözlem Bataryası) Nedir?

ÖÖB-KG Bataryası nedir?

ÖÖB-KG (Özgül Öğrenme Bozukluğu Klinik Gözlem) Bataryası, ilkokul çağındaki çocuklarda okuma, yazma ve matematik becerilerini; bu becerilerin temelinde yer alan sıralama, yön kavramları ve görsel-motor süreçlerle birlikte değerlendiren bir klinik gözlem bataryasıdır. Batarya, Ülkü Korkmazlar’ın 6-11 yaş ilkokul çocuklarında özel öğrenme bozukluğu ve tanı yöntemleri üzerine yaptığı çalışmayla (1992) geliştirilmiş; sonraki yıllarda yeni alt testler eklenerek genişletilmiş, yönerge ve puanlamasında düzenlemeler yapılmıştır. Bugün Türkiye’de özgül öğrenme bozukluğunun klinik değerlendirmesinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Özgül öğrenme bozukluğu; zekâ düzeyi normal ya da normalin üstünde olan çocuklarda okuma, yazma veya matematik becerilerinin yaş, sınıf düzeyi ve alınan eğitim göz önünde bulundurulduğunda beklenenin belirgin biçimde altında kalmasıyla tanımlanır. ÖÖB-KG Bataryası, bu tabloyu dikkat güçlüğü, motivasyon ya da eğitim eksikliği gibi başka nedenlerden ayırt etmeye yardımcı olan kapsamlı bir değerlendirmenin parçasıdır.

Hangi durumlarda ÖÖB-KG değerlendirmesi düşünülebilir?

Özgül öğrenme bozukluğu çoğunlukla okul yıllarında, çocuğun çabasına rağmen belirli becerilerde yaşıtlarının gerisinde kalmasıyla fark edilir. Şu durumlarda bataryanın değerlendirme sürecine dahil edilmesi planlanabilir:

• Okumayı sökmede gecikme, yavaş ve hatalı okuma, harf ya da hece atlama, okuduğunu anlamada zorlanma
• b-d, p-b gibi harfleri karıştırma, harf ve rakamları ters yazma, yazıda sık yazım ve noktalama hataları
• Toplama, çarpım tablosu ve sayı kavramı gibi temel matematik becerilerinde yaşıtlarından belirgin biçimde geride kalma
• Günlerin ve ayların sırasını, saati okumayı ya da sağ ve solu öğrenmekte güçlük yaşama
• Zekâ düzeyi yaşıtlarıyla uyumlu olduğu hâlde okul başarısının beklenenin altında kalması ya da öğretmenden bu yönde geri bildirim gelmesi

ÖÖB-KG Bataryası hangi alanları değerlendirir?

Batarya dokuz alt testten oluşur ve akademik becerileri, özgül öğrenme bozukluğunda sıklıkla etkilenen temel süreçlerle birlikte ele alır:

1. Okuma

   Sınıf düzeyine uygun bir metinde okuma hızını, harf ve hece atlama, ekleme ya da ters çevirme gibi okuma hatalarını ve okuduğunu anlama becerisini değerlendirir.

2. Yazma

   Dikte, kopya ve serbest yazma görevlerinde harf biçimlerini, yazım hatalarını, satır ve boşluk düzenini değerlendirir.

3. Matematik

   Sınıf düzeyine göre toplama ve çarpım tablosu soruları üzerinden temel aritmetik becerilerini değerlendirir.

4. Sıralama

   Alfabenin harflerini sırasıyla yazabilme gibi ardışıklık görevleriyle sıralama becerisini değerlendirir.

5. Öncelik-Sonralık İlişkileri

   Günler ve aylar üzerinden önce-sonra ilişkilerini kurabilme becerisini değerlendirir.

6. Gesell Gelişim Figürleri

   Geometrik şekilleri kopyalama yoluyla görsel algı ve görsel-motor koordinasyonu değerlendirir.

7. Saat Çizme

   Saat çizimi üzerinden mekânsal organizasyonu, planlamayı ve sayı-zaman kavramlarını değerlendirir.

8. Sağ-Sol Ayırt Etme

   Çocuğun kendi bedeni üzerinde sağ ve solu ayırt edebilme becerisini değerlendirir.

9. Lateralizasyon

   El, göz ve ayak tercihinin yerleşip yerleşmediğini değerlendirir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

Bataryadaki her alt test, özgül öğrenme bozukluğu açısından risk ya da destekleyici bulgu taşıyıp taşımadığına göre yorumlanır. Okuma hızı ve yazma gibi bazı alt testler sınıf düzeyine göre karşılaştırılabilirken, alt testlerin önemli bir kısmı uzmanın klinik gözlem ve deneyimiyle değerlendirilir; bu nedenle bataryanın bu alanda deneyimli bir uzman tarafından uygulanması önemlidir.

ÖÖB-KG Bataryası tek başına tanı koymaz; bulgular zekâ ve dikkat değerlendirmeleri, gelişim öyküsü, okuldan gelen bilgiler ve klinik gözlemle birlikte bütüncül olarak yorumlanır. Kesin tanı, çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesiyle konur. Güçlü ve desteklenmesi gereken alanların belirlenmesi, çocuğa özgü bir eğitim ve destek planının temelini oluşturur. Yapılan değerlendirme detaylı ve kapsamlı bir rapor şeklinde aileye sunulur; aile isteği ve izni doğrultusunda okulla ve çocuğu takip eden diğer uzmanlarla da paylaşılabilir.