Otistik Çocuklarda TEACCH Programının Gelişimsel Düzeye Etkisi: Olgu Sunumu

Araştırmanın Amacı ve Yöntemi

Bu olgu sunumunun amacı, TEACCH programının temel ilkelerinden biri olan “bilginin görsel olarak sunulması” yaklaşımının otizm tanılı bir çocuğun gelişimine etkisini incelemektir. TEACCH, çocuğun güçlü yanlarını ve ilgilerini temel alan, öngörülebilir ve yapılandırılmış bir öğrenme ortamı kurmayı amaçlayan bir eğitim yaklaşımıdır.

Çalışmaya, 3 yaşında otizm tanısı almış 5 yaşında bir erkek çocuk katılmıştır. Çocuk özellikle bilişsel ve sözel alanlarda yaşının gerisinde performans göstermekte, ne yapacağını bilmediği anlarda el çırpma, sallanma ve parmak ucunda yürüme gibi tekrarlayıcı davranışlar sergilemekteydi. Haftada beş gün 50’şer dakikalık bireysel eğitim alan çocukla görsel bir çalışma şeması kullanılmıştır. Çalışma, soldan sağa dizilmiş üç etkinlik kutusuyla başlamış; çocuk bu düzeni kavradıkça resimli kartlar eklenmiş, etkinlik sayısı beşe çıkarılmış ve materyaller yukarıdan aşağıya bir sırayla düzenlenmiştir. Tamamlanan her etkinlik sağ taraftaki “bitti” kutusuna konmuştur.

Çocuğun gelişimi, Psikoeğitimsel Profil (PEP-R) ile beş ay arayla iki kez değerlendirilmiş; çalışmalar günlük kayıt formlarıyla izlenmiştir.

Bulgular

Beş aylık süreçte çocuğun gelişimsel yaşının yaklaşık 6 ay ilerlediği görülmüştür. Başlangıçta tüm gelişim alanlarında yaşının altında olan çocuk; renkleri eşleştirme, nesneleri tanıyıp verme, şekillerin üzerinden geçme, söylenen resmi gösterme ve resimlerin adını söyleme hedeflerini kazanmıştır. Daha önce bir yıl boyunca üzerinde çalışılan nesneleri resimleriyle eşleştirme becerisi de görsel şemaya geçildikten sonra kazanılmıştır.

Dikkat çekici bir diğer bulgu, tekrarlayıcı davranışların yapılandırılmış çalışma sırasında gözlenmemesidir. Bu davranışlar, şema programı bitip serbest zamana geçildiğinde yeniden ortaya çıkmıştır.

Bulguların Aile ve Uzmanlar için Anlamı

Bulgular, otizm tanılı çocuklarda sözel açıklamalar yerine görsel ipuçlarının ve sıralı, öngörülebilir bir çalışma düzeninin öğrenmeyi kolaylaştırabileceğini göstermektedir. Uzmanlar açısından, çocuğun ne yapacağını, etkinliğin ne kadar süreceğini ve ne zaman biteceğini görerek anlayabileceği bir ortam kurmak, eğitim programının önemli bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Aileler açısından ise tekrarlayıcı davranışların çocuğun belirsizlik karşısında yaşadığı zorlukla ilişkili olabileceğini bilmek önemlidir. Bu çalışmada söz konusu davranışlar, çocuğun ne yapacağını bildiği yapılandırılmış zamanlarda gözlenmemiş, belirsiz serbest zamanda yeniden görülmüştür. Evde de günlük rutinlerin resimli kartlarla sıralanması, biten işlerin “bitti” kutusu gibi somut bir işaretle kapatılması ve her işin belirli bir yerde yapılması, çocuğun gününü daha anlaşılır hale getirebilir.

Genel Sonuç

Bu olgu sunumu, bilginin görsel ve yapılandırılmış biçimde sunulmasının otizm tanılı bir çocuğun hem öğrenmesini hem de davranışlarını olumlu yönde etkileyebileceğini göstermektedir. Elde edilen sonuçlar doğrultusunda çocuğun eğitim programının tamamının bu yöntemle yürütülmesi planlanmıştır. Çalışma tek bir çocukla yürütüldüğü için bulgular her çocuk için aynı sonucu vaat etmez; ancak yapılandırılmış ve görsel öğretimin bireysel eğitim programlarında nasıl kullanılabileceğine somut bir örnek sunar.