CAS nedir?
CAS (Cognitive Assessment System), Jack A. Naglieri ve J.P. Das tarafından geliştirilen, zekâya geleneksel görüşlerden farklı bir çerçeveden bakan PASS Teorisi'ni temel alan, bilimsel geçerliliği ve güvenirliği kanıtlanmış bir değerlendirme aracıdır. 5-17 yaş arasındaki çocukların bilişsel işlemlerdeki yeterliliğini ve düzeyini belirlemek amacıyla kullanılır.
CAS'ın Türkçe standardizasyonu İstanbul Üniversitesi'nden Doç. Dr. Tamer Ergin tarafından yapılmıştır. Test, tek bir zekâ puanı vermek yerine bilginin nasıl işlendiğini; yani çocuğun planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıl işlemleme süreçlerindeki performansını ayrı ayrı ortaya koyar. Bu yönüyle gelişimsel değerlendirmelerde WISC gibi genel zekâ ölçeklerini tamamlayıcı, derinlikli bir bilişsel profil kaynağı olarak kullanılır.
PASS Teorisi neyi ifade eder?
CAS, Luria'nın nöropsikolojik çalışmalarından beslenen PASS Teorisi'ne dayanır. Teori, bilişsel işlemleri dört temel gelişimsel süreç altında ele alır:
Planlama
Sorun çözme, strateji geliştirme, karar verme ve kendi davranışını kontrol etme süreçlerini kapsar.
Dikkat
İlgili uyarana odaklanma ve ilgisiz uyaranlara karşı direnç gösterebilme becerisini değerlendirir.
Eşzamanlı İşlemleme
Bilgiyi bütünsel, birbiriyle ilişkili parçalar hâlinde bir arada organize etme becerisidir.
Ardıl İşlemleme
Bilgiyi belirli bir sıra ve dizi içinde işleme becerisini kapsar.
CAS, tek bir zekâ puanı yerine çocuğun bilgiyi nasıl işlediğini gösteren bütüncül bir süreç profili sunar.
CAS hangi durumlarda kullanılır?
Mevcut gelişimsel uygulama çerçevesinde CAS aşağıdaki alanların değerlendirilmesinde ve çocuklara özgü yol haritalarının çizilmesinde kullanılmaktadır:
- Özel öğrenme güçlüğü (disleksi, disgrafi, diskalkuli) durumlarında bilişsel süreçlerin ve bilgiyi işleme stillerinin incelenmesi
- Dikkat eksikliği ve hareketlilik süreçlerinde (DEHB) bireysel destek planlarının ve okul uyum yaklaşımlarının oluşturulması
- Bilişsel planlama, organizasyon ve zaman yönetimi süreçlerinde zorluk yaşayan çocukların güçlü bilişsel yönlerinin tespiti
- Gelişimsel farklılıkları, zihinsel potansiyeli veya özel yeteneği (üstün zekâ) olan çocukların güçlü ve desteklenebilecek alanlarının belirlenmesi
- Duygusal farkındalık ve sosyal uyum süreçlerinde bilişsel işlem özelliklerinin ve strateji geliştirme becerilerinin incelenmesi
- Akademik başarının desteklenmesi, ders çalışma alışkanlıklarının yapılandırılması ve öğrenme stratejilerinin planlanması
CAS'ı kimler uygulayabilir?
CAS bireysel olarak uygulanır. Temel formu 8, standart formu 12 alt testten oluşur; uygulama süresi çocuğun ihtiyacına ve uygulanan forma göre uzman tarafından planlanır.
Merkezimizde CAS, bu alanda eğitim almış ve uygulayıcı sertifikasına sahip uzman psikologlar tarafından uygulanır. Uygulamanın ardından çocuğun bilişsel süreçleriyle ilgili detaylı ve kapsamlı bir gelişimsel rapor hazırlanarak aileye sunulur.
Sık sorulan sorular
CAS, 5–17 yaş arasındaki çocukların bilişsel işlemlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir.
CAS, zekâya bilişsel işlemler üzerinden yaklaşan ve bilimsel temeli güçlü olan PASS Teorisi’ni temel alır.
Planlama, dikkat, eşzamanlı işlemleme ve ardıl işlemleme olmak üzere dört bilişsel süreci kapsar. Her biri çocuğun bilgiyi günlük yaşamda ve akademik süreçlerde nasıl işlediğine dair kritik bilgi sunar.
Uygulanan forma ve çocuğun mola ihtiyaçlarına göre değişmekle birlikte süre, çocuk odaklı olarak uzman tarafından planlanır.
Evet. Uygulamanın ardından çocuğun bilişsel süreçlerini, güçlü yönlerini ve destek önerilerini içeren kapsamlı ve detaylı bir rapor aileye teslim edilir.
Gerektiğinde evet. CAS, gelişimsel değerlendirme planının bir parçası olarak, çocuğun durumuna göre WISC gibi diğer bilişsel araçları tamamlayıcı ve bütüncül biçimde kullanılabilir.