WISC‑R nedir?
WISC-R, Türkçede Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği-Revize (WÇZÖ-R) adıyla bilinen, 6-16 yaş grubu çocukların bilişsel performansını değerlendirmeye yönelik bireysel ve bilimsel bir ölçme aracıdır. David Wechsler tarafından geliştirilen ölçeğin revize formudur; Türkiye standardizasyonu Işık Savaşır ve Nesrin Şahin tarafından yürütülmüş ve tamamlanmıştır.
Bireysel olarak uygulanan ölçek, sözel ve performans olmak üzere iki ana bölümden ve bu bölümlere bağlı alt testlerden oluşur. Sonuçlar; gelişim öyküsü, aile ve okul gözlemleri, uzman görüşmeleri ve başvuru nedenleri ile birlikte bütüncül bir yaklaşımla, deneyim ve uzmanlık süzgecinden geçirilerek yorumlanır.
Hangi durumlarda WISC‑R değerlendirmesi düşünülebilir?
WISC-R değerlendirmesinin gelişimsel sürece anlamlı bir katkı sağlaması için önce ailenin ve okulun hangi soruya yanıt aradığı netleştirilir; ardından aracın değerlendirme sürecindeki yeri birlikte planlanır.
- Öğrenme hızının veya akademik performansın yaşıtlarından belirgin biçimde farklı olduğunun gözlemlenmesi
- Zihinsel yetersizlik ya da üstün zekâ şüphesiyle bilişsel profilin ayrıntılı biçimde incelenmesine ihtiyaç duyulması
- Sözel ve performans görevleri arasında dikkat çeken gelişimsel farklar görülmesi
- Özel eğitim ihtiyacının belirlenmesi ya da önceki bir değerlendirmeyle karşılaştırma yapılması amacıyla bilişsel profil bilgisine ihtiyaç duyulması
- Eğitsel planlama veya daha kapsamlı bir gelişimsel değerlendirmenin parçası olarak bilişsel değerlendirmeye ihtiyaç duyulması
Sözel ve performans bölümleri
WISC-R, sözel ve performans olmak üzere iki ana bölümden, bu bölümlere bağlı alt testlerden oluşur. Her bölüm, çocuğun farklı görev türlerinde nasıl performans gösterdiğini görmeye yardımcı olur.
Sözel Bölüm
Genel Bilgi, Benzerlikler, Aritmetik, Sözcük Dağarcığı, Yargılama ve Sayı Dizisi alt testlerinden oluşur; genel bilgi birikimi, kavramsal ilişki kurma, sayısal muhakeme, dil gelişimi ve sosyal muhakeme gibi becerilere ilişkin bilgi sağlar.
Performans Bölümü
Resim Tamamlama, Resim Düzenleme, Küplerle Desen Oluşturma, Parça Birleştirme, Şifre ve Labirentler alt testlerinden oluşur; görsel dikkat, görsel-mekânsal analiz, planlama ve görsel-motor koordinasyon gibi becerileri değerlendirir.
Sözel ve performans bölümleri, çocuğun farklı görev türlerindeki gelişimsel performansını bütüncül bir bakış açısıyla ele alır.
Sonuçlar nasıl yorumlanır?
WISC-R puanları, çocuğun performansını aynı yaş grubundaki normlarla karşılaştırmaya yardımcı olur. Uyku, sağlık durumu, kaygı, motivasyon ve değerlendirme ortamı gibi etkenler performansı etkileyebileceği için puanların anlamı her çocuk için gelişimsel bağlam içinde değerlendirilir.
WISC-R'ın normları 1995 yılına dayanır; bu nedenle bazı süreçlerde daha güncel normlara sahip ve bilimsel olarak geçerliliği kanıtlanmış WISC-IV tercih edilebilir. Hangi ölçeğin kullanılacağı; başvuru konusu, önceki değerlendirmelerle karşılaştırma ihtiyacı ve sürecin gerektirdiği kapsam göz önünde bulundurularak uzman tarafından belirlenir.
WISC-R, çocuğun bilişsel profiline ilişkin bilgi sağlar. Destek süreçleri yapılandırılırken daha geniş bir değerlendirme planı, gelişim öyküsü, uzman görüşmesi ve diğer kaynaklarla birlikte bütüncül olarak ele alınır.
Sık sorulan sorular
WISC-R, 6–16 yaş grubu çocuklar için hazırlanmıştır.
Evet. Uygulama çocukla bire bir yürütülür ve sözel ile performans bölümlerinden oluşur.
Uygulama çocuğun mola ihtiyacı ve hızı doğrultusunda yaklaşık bir buçuk saatte tamamlanır.
Uygulama sonucunda sözel, performans ve genel olmak üzere üç ayrı zekâ bölümü (puanı) elde edilir.
WISC-R sözel, performans ve genel olmak üzere üç genel puan verirken; WISC-IV dört endeks ve bir Tüm Ölçek Zekâ Puanı olmak üzere beş puan sunar. Hangisinin uygulanacağı başvuru konusuna ve gelişimsel ihtiyaçlara göre belirlenir.
WISC-R, yalnızca bu ölçeğin eğitimini ve tescilli sertifikasını almış uzmanlar tarafından gelişimsel standartlara uygun olarak uygulanabilir.