Zihin Kuramı Ölçme Bataryası Nedir?

Zihin Kuramı Ölçme Bataryası nedir?

Zihin kuramı (theory of mind), kişinin kendine ve başkalarına düşünce, inanç, istek, duygu ve niyet gibi zihinsel durumlar atfedebilme ve bu doğrultuda davranışları tahmin edip anlamlandırabilme becerisidir. Kavram ilk kez 1978’de Premack ve Woodruff tarafından tanımlanmış, çocuk gelişimi ve sosyal biliş çalışmalarının temeli hâline gelmiştir.

Zihin Kuramı Ölçme Bataryası, bu becerinin farklı gelişim basamaklarını tek tek inceleyen bir dizi görevden oluşur. Görevler arasında farklı istek ve inançları ayırt etme, yanlış inanç (Sally-Anne tipi) görevleri ve daha ileri düzeyde ironi, şaka ya da mecazı anlama gibi maddeler yer alabilir.

Merkezimizde bu bataryanın sonuçları doğrultusunda çocukların ihtiyaçlarına özel 'Zihin Kuramı Grupları' planlanmakta ve akran etkileşimi desteklenmektedir. Ayrıca kurucumuz Selin Atasoy, bu becerileri çocuk çalışmalarına entegre etmek isteyen profesyonellere yönelik tescilli 'Zihin Kuramı Uygulamaları' sertifikalı uygulayıcı eğitimleri düzenlemektedir.

Hangi durumlarda bu değerlendirme düşünülebilir?

Zihin kuramı, çocuğun kendi bakış açısının ötesine geçip başkasının gözünden dünyayı görebilme ve anlamlandırabilme becerisidir. Şu durumlarda kullanılması planlanabilir:

• Sosyal etkileşimde, akran grubu oyunlarında, arkadaşlık başlatma ve sürdürme süreçlerinde yaşıtlarından farklı örüntülerin gözlenmesi
• Otizm spektrum bozukluğu, Asperger sendromu veya sosyal (pragmatik) iletişim ihtiyaçları kapsamında sosyal biliş profilinin detaylı incelenmek istenmesi
• Çocuğun başkalarının bakış açısını, niyetlerini, şaka, mecaz veya ironileri anlamakta zorlandığının düşünülmesi veya okul/öğretmen geri bildirimlerinde akran uyumu sorunlarının belirtilmesi
• Sosyal beceri gruplarının ve destek çalışmalarının hangi gelişimsel düzeyden başlaması gerektiğinin objektif olarak belirlenmesi ihtiyacı

Zihin kuramı nasıl gelişir?

Tipik gelişimde zihin kuramı belirli bir sıra izleyerek olgunlaşır:

1. Farklı istekler

   Yaklaşık 2 yaş civarında çocuk, başkalarının kendisinden farklı isteklere sahip olabileceğini kavramaya başlar.

2. Farklı inançlar

   Çocuk, başkalarının kendisinden farklı inançlara sahip olabileceğini fark eder.

3. Yanlış inanç (false belief)

   Genellikle 4 yaş civarında yerleşen bu beceri, başkasının gerçekle örtüşmeyen bir inanca sahip olabileceğini anlamayı içerir.

4. İleri düzey zihin kuramı

   6-8 yaş civarında gelişen bu düzey; ironi, mecaz, şaka ve dolaylı anlatımları anlamayı kapsar.

Sonuçlar ne anlama gelir?

Batarya sonuçları, çocuğun zihin kuramı gelişiminde hangi basamakta olduğunu gösterir. Bu bilgi tek başına tıbbi bir tanı koymaz; otizm spektrumu veya pragmatik dil/iletişim takipleri gibi süreçlerde sosyal biliş profilini tamamlayıcı bir gelişimsel bilgi kaynağı olarak, gelişim öyküsü ve bütüncül görüşmeyle birlikte yorumlanır.

Elde edilen bulgular doğrultusunda sosyal beceri grupları ve destek çalışmaları planlanır, aile izniyle okul ve diğer uzmanlarla paylaşılabilir. Yapılan değerlendirme detaylı ve kapsamlı bir rapor şeklinde aileye sunulur.